بشره و زايل كننده اوساخ . * السموم * دافع سموم هوام و ادويه قتاله و در اكثر امور قايم مقام سركه و آب اترج و از جهت امراض صفراويه بهترين از آن و از شراب آن دوايى نيست و شراب آن در اول سرد و در رطوبت و يبوست معتدل و عسل آن مايل به خشكى و انطاكى ساده شكرى آن را در دويّم سرد و در اول تر دانسته و مركب آن به حسب تركيب . طبيعت آن : نيز مختلف و بهترين ساده آن آنست كه از آب ليموى تازه به كمال رسيده باليده شاداب با شكر سفيد و يا قند سفيد مكرر و با عسل جيّد صافى مرتب نموده باشند و صادق الحموضت و از ساختن آن يك سال زياده نگذشته و معتدل القوام و نسوخته باشد و اگر شكر سفيد صافى را در قدحى كنند و بر آن آب ليمو بفشارند آن مقدار كه آن را تر گرداند و يك شبانه روز بگذارند پس صاف نموده قدرى آب ليمو كه مذاق آن را ترش و نيكو گرداند داخل نموده به قوام آورند بهتر است . افعال و خواص آن : جهت امراض مذكوره نافع . * اعضاء الرأس و الصدر و الغذاء و غيرها * از براى قلاع دهان و بستگى زبان و تصفيه آواز و سينه و جهت سرفه گرم و خفقان حار و قمع صفرا و دفع غليان خون و حميات صفراويه و مركبه و دايره به تخصيص و قطع و قلع اخلاط محترقه و سوداويه و غليظه لزجه و ابخره اخلاط سوداويه جهت آنكه قاطع و جالى اخلاط آن است و قاطع هر خلط و ماده غليظه و لزجه و چون پيش از دواى مسهل بياشامند مهيا مىگرداند بدن را از براى قبول دواى مسهل و بعد از آن غسل مىدهد بدن را از آنچه در آن مانده از بقيه دواى مسهل و كسى كه هميشه آن را بياشامد حفظ مىنمايد صحت او را و از براى جميع امراض اطفال نافع و در رفع مضرت سموم و حميات دايره قايم مقام ترياق فاروق است خصوص منعنع آن و بالجمله نفع بسيار دارد و در قرابادين كبير به تفصيل و اقسام از سفرجلى و ترنجبينى و شيرخشتى و مركب آن و قرص آن و مربا و مخلل آن ذكر يافت و چون جواهر را با آب ليمو بسايند و بخيسانند مدّت چهل يوم و در بين آب ليمو را تبديل مىنموده باشند حل گرداند و دستور حل آن مانند لؤلؤ است در آب اترج و مذكور شد و تخم آن در دويّم گرم و در آخر اول خشك و در تقريح و يا ترياقيت و دفع سموم مانند حب اترج است و مستعمل مقشر آن يك درم تا دو درم با آب گرم يا با شراب و خاييدن آن رافع بىحسى دندان عارض از ترشى آن و چون ليمو را به تمامه خشك نمايند و با وزن آن شكر بسايند و بخورند جهت منع صعود ابخره و تفتيح سدد بيعديل و نمك پرورده آن مقوى معده و باعث خوشبويى دهان و آروغ و برگ آن در تفريح ضعيف‌تر از برگ اترج و طلاى ساييده آن با اندك قرنفل و دارچينى رافع صداع و بىدارچينى نيز و ليموى شيرين در منافع بسيار ضعيفتر از ترش امّا مضر عصب نيست و آنچه پيوند نموده باشند درخت آن را با ترنج و يا نارنج و ليمو مشهور به مركب نيز در افعال ضعيف تر از آن است .